|
مديريت جامع ( مديريت تلفيقي زيست محيطي) منطقه ساحلي
درياي مازندران(ICZM)
Integrated Coastal Zone Management
تهيه و تحقيق :
ميترا البرزي منش
عضو جمعيت زنان مبارزه با آلودگي محيط زيست
مديريت جامع (مديريت تلفيقي زيست محيطي) منطقه ساحلي درياي
مازندران(ICZM)
Integrated Coastal Zone Management
نواحي ساحلي شامل زيستگاههاي حاصلخيز و متنوعي است كه از
نظر استقرار و اسكان انسان و امرار معاش جوامع محلي و
توسعه حائز اهميت است. بيش از نيمي از جمعيت جهان در
امتداد خطوط ساحلي به فاصله 60 كيلومتر از دريا زندگي مي
كنند و اين عدد تا سال 2020 معادل 25% افزايش خواهد
يافت.بسياري از افراد فقير جهان در نواحي ساحلي ازدحام
كرده اند. منابع ساحلي براي بسياري از جوامع محلي و مردم
بومي نقش حياتي ايفا مي كند.
تاحيه ساحلي درياي مازندران در ايران نيز از اين قاعده
مستثني نيست. تراكم جمعيت در منطقه ساحلي درياي مازندران 2
برابر متوسط تراكم جمعيت در كشور است.
درياي مازندران و منطقه ساحلي آن داراي ويژگيهاي منحصر به
فرد و حساسيتهاي زيست بومي و ريستي بسيار است. جهت درك
عميق تر و بهتر ضرورت اعمال مديريت جامع بر منطقه ساحلي
درياي مازندران اشاره اي گذرا به اين ويژگيها و سيماي
طبيعي و انساني و مشكلات محيط زيستي آن لازم مي باشد.
بزرگترين درياچه جهان كه در اصطلاح آن را دريا مي نامند
درياچه مازندران است. بيان نام دريا به اين درياچه اغراق
آميز نمي باشد زيرا اين درياچه از درياچه سوپريور كه دومين
درياچه بزرگ دنيا است 5 برابر وسيع تر است عمق آن ازشمال
به جنوب افزايش مي سابد . عمق اين درياچه در ناحيه شمالي
به طور متوسط كمتر از 10متر ، در بخش مياني بين180 تا 788
متر و در بخش جنوبي كه آبهاي ساحلي ايران را تشكيل مي دهد
به 960 تا 1000 متر مي رسد. تا عمق 1025متري نيز در ناحيه
جنوبي اين درياچه گزارش شده است.
جهت جريان آب اين درياچه ازسمت شمال غرب به جنوب شرق مي
باشد . همين جهت جريان و عمق زياد آب در سواحل ايران كه
باعث كندي حركت جريان مي شود منجر به تجمع انواع آلودگيهاي
اين درياچه در سواحل ايران و به ميزاني بيش ازسواحل ساير
كشورها مي شود.
درياي مازندران دريايي بسته است و خروجي عمده اي جز تبخير
ندارد. در اين گونه محيطهاي آبي بسته اهميت كنترل آلودگيها
به مراتب بيش از منابع آبي است كه جريان خروجي ديگري به جز
تبخير نيز دارند.
آمار نشان مي دهد كه نزولات جوي در سالهاي اخير بر روي
درياي مازندران 50 ميليمتر افزايش داشته و تبخير از سطح آن
حدود 40 ميليمتر كاهش داشته است. با توجه به حساسيت سطح آب
درياي مازندران نسبت به تبخير و بارندگي شايد يكي از دلايل
افزايش سطح آب درياي مازندران نيز همين پديده باشد .
سطح آب درياي مازندران از سال 1978 (سال 1357) تا كنون
سالانه 12 تا 14 سانتيمتر افزايش داشته است. در سال 1991
سطح آب اين دريا 35 سانتيمتر از بيشترين متوسط خود افزايش
نشان داده است . اين امر موجب صدها متر پيشروي آب اين
درياچه به سوي مناطق ساحلي شده است. بيشترين كشورهاي ساحلي
خسارت ديده از اين پديده ايران و آذربايجان بوده اند. در
حال حاضر سطح آب درياي مازندران 58/27 متر از سطح درياهاي
آزاد پايين تر است كه اين ميزان بيشترين بالا آمدگي آب در
60 سال گذشته بوده است . اين پديده يكي از دلايل تداخل و
هجوم آب شور به سفره هاي آبهاي زيرزميني منطقه ساحلي مي
باشد.
درياچه مازندران توسط 5 كشور ساحلي احاطه شده است . اين
كشورها عبارتند از جمهوري اسلامي ايران ، جمهوري فدراتيو
روسيه ، جمهوري آذربايجان ، جمهوري تركمنستان و جمهوري
قزاقستان .
اين كشورها از نظر موقعيت جغرافيايي بين اروپا و آسيا واقع
شده و همين امر موقعيت ترابري ويژه اي براي درياي مازندران
بوجود آورده است.
چون درياچه مازندران درياي بسته اي است كه به آبهاي آزاد
جهان راه ندارد ، اتحاد شوروي سابق ، جهت ايجاد ارتباط بين
اين درياچه با چهار درياي بزرگ اطراف آن يعني درياي بالتيك
، درياي سفيد ، درياي سياه و درياي آزوف اقدام به احداث
كانالهاي جديد و بازسازي كانالهاي قديمي بين اين پنج منبع
آبي نمود. ازجمله اين كانالها مي توان به كانال ولگا – دن
و ولگا – بالتيك اشاره نمود.
تا قبل از وقوع انقلاب سوسياليستي در سواحل شمالي درياي
مازندران ، اين دريا مركز تجاري بين كشورهاي همجوار بود.
تا قبل از اين انقلاب 2303 كشتي بخار و6988كشتي غير تجاري
در اين دريا رفت و آمد مي كرده است. با انجام انقلاب
سوسياليستي به جهات سياسي عملا از اهميت ترابري دريايي اين
درياچه كاسته شد. ولي با فروپاشي دولت شوروي سوسياليستي و
ايجاد كشورهاي جديد در حاشيه اين درياچه مجددا اهميت حمل
ونقل دريايي اين درياچه مطرح شده است. اين درياچه در حقيقت
شاهراه ارتباطي كشورهاي شمال به شرق آسيا و هند مي باشد.
مسير ترانزيت كالاي شمال جنوب (Nostrac ) از شهر هلسينكي
هلند شروع شده و پس از عبور از خليج فنلاند و بنادر و
سرزمينهاي داخلي روسيه به طرف درياي مازندران و پس از عبور
از خليج فنلاند و بنادر ايراني درياي مازندران به خليج
فارس مي رسد و با كشورهاي شبه قاره هند و سواحل جنوبي خليج
فارس ارتباط بر قرار مي نمايد.
راه ترانزيت شرق – غرب (كريدور ترانس قفقاز ) نيز يكي ديگر
از مسيرهاي ترانزيتي مهم اين درياچه است. مسير شرق – غرب
به وسيله خطوط كشتيراني از درياي مازندران گذشته و بنادر
باكو، تركمن باشي و اكتائو را به هم متصل مي كند. نقشه هاي
1-2 و1-3 اين مسيرهاي ترانزيتي مهم را نشان مي دهند.
بنادر ايراني در انجام اين ترابري دريايي مي توانند نقشي
به مراتب بيشتر و تعيين كننده تر از شرايط كنوني ايفا
نمايند. اين امر در اقتصاد كشور تاثير قابل ملاحظه اي
خواهد داشت. در حال حاضر ظرفيت بنادر شمالي كشور جمعا
50ميليون تن است . با بهره برداري از فاز 2 بندر امير آباد
و احداث اسكله باري - جاده اي رو- رو در اين بندر امكان
انتقال متقابل كاميونهاي حامل بار از بنادر آستاراخان و
اوكتائو به بندر امير آباد و بالعكس فراهم خواهد شد.
منابع طبيعي درياي مازندران شامل منابع طبيعي غير زنده
شامل نفت و گاز و منابع طبيعي زنده يا آبزيان اين دريا مي
باشد .
كارشناسان ، درياي مازندران را بعد از خليج فارس و سيبري
سومين منطقه از نظر ذخائر عظيم نفت و گاز مي دانند. چگونگي
بهره برداري از اين منابع توسط كشورهاي حاشيه درياي
مازندران به دليل عدم توافق عمومي در زمينه رژيم حقوقي اين
دريا مبهم بوده و مي تواند عامل مشكلات متفاوتي باشد.
رقابت كمپانيهاي متعدد غربي و چند مليتي و سرمايه گذاريهاي
هنگفت آنان جهت شناسايي ، اكتشاف و بهره برداري از اين
منابع ، بيانگر اهميت قابل توجه اين منابع مي باشد.
ايران نيز در اطراف منطقه انزلي و به مقدار كمتر در
قسمتهاي شرقي فلات قاره 18 حوزه نفتي شناسايي كرده است .
اما شرايط بهره برداري از اين حوزه هاي نفتي بسيار دشوار
مي باشد. طبق تحقيقات انجام شده در آبهاي درياي مازندران
114 گونه ماهي و63 زيرگونه موجود مي باشد. اين دريا محيط
زيست گرانبها ترين ماهيهاي دنيا است. در بخش جنوبي درياي
مازندران و رودخانه هايي كه به آن مي ريزند يعني سواحل
مربوط به ايران 78 گونه و زير گونه ماهي يافت مي شود. اين
ماهيها به دو دسته ماهيهاي دريايي و مهاجر تقسيم مي شوند.
درياي مازندران يكي از منحصر به فردترين اكوسيستمهاي آبي
جهان بوده كه محيطي مناسب براي زندگي و رشد مرغوبترين
ماهيهاي خاوياري جهان مي باشد. 90% صيد ماهيان خاوياري
مختص به اين دريا است. خاويار درياي مازندران ، كالايي بي
نظير و شناخته شده در سراسر جهان است.
در درياي مازندران سالانه 500000تن ماهي صيد مي شود كه سهم
صيد ماهي در سواحل ايران در سال 20% كل صيد ماهي در اين
دريا مي باشد.
مقدار توليد و صادرات خاويار طي سالهاي 1368 تا 1377 (تن )
*
سال 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77
خاويار 209 251 225 169 166 156 146 5/99 106 142
مشاهده ادامه مطلب |
